    {"id":1184,"date":"2024-12-10T07:37:07","date_gmt":"2024-12-10T17:37:07","guid":{"rendered":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/"},"modified":"2026-01-15T04:28:21","modified_gmt":"2026-01-15T14:28:21","slug":"te-atamanava-o-te-atomiraa","status":"publish","type":"notice-cep","link":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/","title":{"rendered":"Te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b"},"content":{"rendered":"<!--themify_builder_content-->\n<div id=\"themify_builder_content-1184\" data-postid=\"1184\" class=\"themify_builder_content themify_builder_content-1184 themify_builder tf_clear\">\n                    <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_row themify_builder_row tb_xscp52 tb_first tf_w\">\n                        <div class=\"row_inner col_align_top tb_col_count_2 tf_box tf_rel\">\n                        <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_column tb-column col4-2 tb_6h9x52 first\">\n                    <!-- module text -->\n<div  class=\"module module-text tb_wau652   \" data-lazy=\"1\">\n        <div  class=\"tb_text_wrap\">\n        <h2 class='separator-section-1'>Page 1<\/h2>\n<p>I te 28 n\u014d \u2019atopa matahiti 2016 ra, ua t\u0101pae o Nukuhau, pah\u012b-uta-tauha\u2019a, 30 m\u0113tera i te roa, i te u\u0101hu n\u014d Rikitea, i muri a\u2019e i te ho\u2019\u0113 hepetoma fanora\u2019a n\u0101 Hao mai. 118 m\u0113tera \u2019\u0101fata \u2019iri\u2019iri ho\u2019ohia mai e te fa\u2019aterera\u2019a-\u2019oire n\u014d t\u0113 ha\u2019amaita\u2019i i te pur\u016bmu h\u0101\u2019ati o te fenua, ineine n\u014d t\u0113 huri. N\u014d t\u014d Rikitea, e p\u0113a faufa\u2019a moni teie. \u2019Aita ho\u2019i t\u0101 te \u2019oire e m\u0101tini fa\u2019ahu\u2019ahu\u2019a \u2019ofa\u2019i, n\u0101 te reira i fa\u2019ahepo ia poro\u2019i i te mau tauiha\u2019a patura\u2019a i Tahiti. I ni\u2019a r\u0101 i te u\u0101hu, ua t\u0101ho\u2019\u0113 te mau fa\u2019ep\u0101to\u2019i n\u014d t\u0113 t\u0101pe\u2019a i te tapiho\u2019ora\u2019a. N\u014d te mea, ua pinehia te parau o Hao i ni\u2019a i teie mau m\u0101teria. Noa atu \u0113 \u2019aita ho\u2019\u0113 iti noa a\u2019e t\u0101pa\u2019o ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b h\u0101manihia t\u014d te reira, ua p\u0101to\u2019ihia te mau \u2019iri\u2019iri n\u014d te ti\u2019ara\u2019a tahito \u00efa o te motu i roto i te fa\u2019anahora\u2019a fa\u2019ehau e p\u016b-h\u0101mani, p\u016b tia\u2019i o te mau t\u0101matamatara\u2019a. \u2019Aita e \u00ab\u00a0ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u014d teie mau m\u0101teria, teie nei r\u0101, ua vai maita\u2019i mai r\u0101tou \u2019ei \u00ab\u00a0\u2019\u0101t\u014dm\u012b\u00a0\u00bb.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>Te t\u012bpu\u2019ura\u2019a t\u0101u\u2019apapa o te mau ta\u2019atara\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/strong><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Te m\u0101\u2019imira\u2019a \u2019ihiv\u0101na\u2019a auta\u2019ata e t\u014dtiare, ua t\u0101pe\u2019a-roto-hia te reira e te mau ti\u2019a unuma \u2019ei huira\u2019atira n\u014d te p\u016b-h\u0101mani i te \u2019\u014dmuara\u2019a ra\u2019a ra o te mau matahiti 1970 ra, i Far\u0101ni mai tei Marite \u2019Apato\u2019erau. E r\u0113ni-papa ho\u2019i te f\u0101 matamua roa, e o tei r\u0113ni ia m\u0101ramaramahia te mahutara\u2019a o te \u2019ohipa p\u0101to\u2019i-\u2019\u0101t\u014dm\u012b. Ua fa\u2019atupu \u2019oi\u2019oi teie firi i te mau uiuira\u2019a n\u014d te piri-pae-\u2019ore, e tae noa atu i t\u0113 arat\u014dra\u2019a, i te m\u0101\u2019imira\u2019a, m\u0101 t\u0113 arata\u2019i n\u0101 te mau tuat\u0101papara\u2019a fa\u2019atupu rahi a\u2019e i te mau \u2019ihimana\u2019o (th\u00e9orie) t\u0101u\u2019apapa e hotu ra ho\u2019i i roto i te mau \u2019ihiv\u0101na\u2019a auta\u2019ata. I te pito o teie fa\u2019a\u2019\u0101p\u012bra\u2019a, \u2019oi\u2019oi roa te ho\u2019\u0113 rohituat\u0101papa \u2013 <em>Gabrielle Hecht<\/em> \u2013 e te ho\u2019\u0113 \u2019ihiferuri \u2013 te <em>\u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em> \u2013 i t\u0113 mau i te ti\u2019ara\u2019a faufa\u2019a m\u0101 t\u0113 riro \u2019ei mau tuha\u2019a mana-rua n\u014d te mau ta\u2019atara\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>N\u014d roto mai o Gabrielle Hecht i teie hiro\u2019a rohituat\u0101papa m\u0101tauhia n\u0101 te mau Hau-\u2019\u0100mui [Marite], varavara roa r\u0101 n\u0101 \u2019Europa\u00a0: Ti\u2019a parau-t\u016b\u2019ite n\u014d te \u2019ihim\u0101teria i <em>Massachusetts Institute of Technology<\/em>, ua f\u0101riu \u2019oia n\u0101 te tua\u2019\u0101\u2019ai e te \u2019ihit\u014dtaiete, e ua p\u016bp\u016b i t\u0101na parau-p\u0101pa\u2019i taote, i te matahiti 1992 ra, n\u014d te mau fa\u2019anahora\u2019a poritita m\u0101\u2019itira\u2019a \u2019ihiha\u2019a i te taime a ha\u2019amatahia ai te t\u0101pura \u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u012bvira far\u0101ni. Ua huti o Gabrielle Hecht i te taura [heheu] mai tei orahia e Far\u0101ni e tae atu roa ai i \u2019\u0100firita e t\u0101na p\u016b-h\u0101mani \u2019urani\u016bmu, m\u0101 t\u0113 t\u016btonu i te tupu \u2019ihimana\u2019o o te mau tuat\u0101papara\u2019a \u2019aihu\u2019ar\u0101\u2019au-muri e auvahine. Ua fa\u2019atumu teie mau tuat\u0101papara\u2019a i ni\u2019a ia Gabon e ia Madagascar [M\u0101tet\u0101ta], o t\u0101na e fa\u2019aau i te tua\u2019\u0101\u2019ai herura\u2019a \u2019urani\u016bmu a Far\u0101ni. I muri a\u2019e i te tahi pu\u2019e rurura\u2019a i te mau fare ha\u2019api\u2019ira\u2019a tuatoru n\u014d Stanford, Michigan, Amsterdam e Qu\u00e9bec, ua fatu \u2019oia i te ho\u2019\u0113 tuap\u0101pa\u2019i (article), i te matahiti 2002 ra, \u00ab\u00a0<em>Rupture-talk in the Age: Conjugating Colonial Power in Africa<\/em>\u00a0\u00bb [\u2019Orero n\u014d te ta\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a i te Tau \u2019\u0100t\u014dm\u012b\u00a0: firira\u2019a i te mana \u2019aihu\u2019ar\u0101\u2019au i \u2019\u0100firita] piahia i roto i te ve\u2019a ra <em>Social Studies of Science<\/em>, \u2019ei reira \u2019oia i te fa\u2019ahiti-matamua-roa-ra\u2019a i te parau ra \u00ab\u00a0\u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b\u00a0\u00bb.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>Te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ei f\u0101ito tuat\u0101ta\u2019u i te ao<\/strong><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Te \u2019<em>ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em>, o te ho\u2019\u0113 \u00efa \u2019ihiferuri, \u2019oia ho\u2019i te ho\u2019\u0113 f\u0101ito p\u0101na\u2019o (abstrait) o tei tauturu i te mau rohituat\u0101papa ia \u2019\u0101papa, ia f\u0101ito, i te tupura\u2019a-\u2019ohipa n\u014d t\u0113 m\u0101ramarama i te mau ti\u2019apapa e h\u0101mani nei ia r\u0101tou. M\u0101 teie aura\u2019a ra, te <em>\u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em>, o te ho\u2019\u0113 \u00efa parau e r\u0113ni ra ia tuat\u0101ta\u2019u (d\u00e9crire) i<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>    <\/div>\n<\/div>\n<!-- \/module text -->        <\/div>\n                    <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_column tb-column col4-2 tb_5u9752 last\">\n                    <!-- module plain text -->\n<div  class=\"module module-plain-text tb_ero052 \" data-lazy=\"1\">\n        <div class=\"tb_text_wrap\">\n        <\/div>\n<\/div>\n<!-- \/module plain text -->        <\/div>\n                        <\/div>\n        <\/div>\n                        <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_row themify_builder_row tb_0uew849 tf_w\">\n                        <div class=\"row_inner col_align_top tb_col_count_2 tf_box tf_rel\">\n                        <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_column tb-column col4-2 tb_h1kj849 first\">\n                    <!-- module accordion -->\n<div  class=\"module module-accordion tb_wigv849 iconographie\" data-behavior=\"toggle\" data-lazy=\"1\">\n    \n    <ul class=\"ui module-accordion separate  transparent\">\n            <li class=\"builder-accordion-active\">\n            <h2 class=\"accordion-title tf_rel\">\n                <a href=\"#acc-wigv849-0\" class=\"tb_title_accordion\" aria-controls=\"acc-wigv849-0-content\" aria-expanded=\"true\">\n                    <i class=\"accordion-icon tf_hide\"><svg  class=\"tf_fa tf-ti-angle-up\" aria-hidden=\"true\"><use href=\"#tf-ti-angle-up\"><\/use><\/svg><\/i>                    <i class=\"accordion-active-icon\"><svg  class=\"tf_fa tf-ti-angle-down\" aria-hidden=\"true\"><use href=\"#tf-ti-angle-down\"><\/use><\/svg><\/i>                    Figure 1                <\/a>\n            <\/h2><!-- .accordion-title -->\n            <div id=\"acc-wigv849-0-content\" data-id=\"acc-wigv849-0\" aria-hidden=\"false\" class=\"accordion-content tf_clearfix\">\n                        <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_subrow themify_builder_sub_row tf_w col_align_top tb_col_count_1 tb_v4tc849\" itemprop=\"text\">\n                <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_column sub_column tb_dppx849 first\">\n                    <!-- module image -->\n<div  class=\"module module-image tb_r3gi849 image-center   tf_mw\" data-lazy=\"1\">\n        <div class=\"image-wrap tf_rel tf_mw\">\n            <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"854\" height=\"1280\" src=\"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite.jpg\" class=\"wp-post-image wp-image-1583\" title=\"Iconographie_nucle\u0301arite\u0301\" alt=\"Iconographie nucl\u00e9arit\u00e9\" srcset=\"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite.jpg 854w, https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite-200x300.jpg 200w, https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite-683x1024.jpg 683w, https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite-768x1151.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 854px) 100vw, 854px\" \/>    \n        <\/div>\n    <!-- \/image-wrap -->\n    \n        <div class=\"image-content\">\n                        <div class=\"image-caption tb_text_wrap\">\n            Iconographie nucl\u00e9arit\u00e9        <\/div>\n        <!-- \/image-caption -->\n            <\/div>\n    <!-- \/image-content -->\n        <\/div>\n<!-- \/module image -->        <\/div>\n                    <\/div>\n                    <\/div><!-- .accordion-content -->\n        <\/li>\n        <\/ul>\n\n<\/div><!-- \/module accordion -->        <\/div>\n                    <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_column tb-column col4-2 tb_ux1n849 last\">\n                            <\/div>\n                        <\/div>\n        <\/div>\n                        <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_row themify_builder_row tb_wsua658 tf_w\">\n                        <div class=\"row_inner col_align_top tb_col_count_2 tf_box tf_rel\">\n                        <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_column tb-column col4-2 tb_l6tv658 first\">\n                    <!-- module text -->\n<div  class=\"module module-text tb_31qg658   \" data-lazy=\"1\">\n        <div  class=\"tb_text_wrap\">\n        <h2 class='separator-section-2'>Page 2<\/h2>\n<p>te tumu n\u014d te ho\u2019\u0113 tao\u2019a, v\u0101hi, m\u0101teria e \u2019aore r\u0101 rohira\u2019a, e fa\u2019arirohia ai e v\u0113tahi mau ti\u2019a \u2019ei tuha\u2019a n\u014d te <em>ao \u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em>, e, n\u0101 te hi\u2019ohipa, \u2019e\u2019ere fa\u2019ahou atu ra i t\u0101 tei <em>fa\u2019aauhia<\/em>.\u00a0 M\u0101 t\u0113 p\u0101p\u016b,<em> vai \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, <\/em>o te \u2019itera\u2019a \u00efa ia na iho i te \u2019ohipara\u2019ahia e te ho\u2019\u0113 pu\u2019e r\u0113ni-papa t\u014dtiare \u0101nei e t\u0113 vaitahe, e \u2019aore \u00efa ture \u0101nei e t\u0113 fa\u2019ahepo, ta\u2019a-maita\u2019i, ta\u2019a\u2019\u0113 i t\u014d tei fa\u2019anahohia e te ao fa\u2019aauhia. Ua pa\u2019o-maori-hia te mau \u0101 (chose) \u2019\u0101t\u014dm\u012b i te t\u012btiro o te ta\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a, tei v\u0113tahi-\u2019\u0113-hia, e tei fa\u2019arirohia mai tei reira.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Te p\u016bai o teie \u2019ihiferuri, o t\u0113 fa\u2019a\u014dra\u2019a \u00efa i te ho\u2019\u0113 ta\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a i rotop\u016b i te \u00ab\u00a0ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b\u00a0\u00bb e te \u00ab\u00a0\u2019\u0101t\u014dm\u012b\u00a0\u00bb. I roto i t\u0101na mau tuat\u0101papara\u2019a, t\u0113 fa\u2019a\u2019ite nei Gabrielle Hecht e 2 fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a auf\u0113ti\u2019i, te herura\u2019a \u2019urani\u016bmu a te mau nuna\u2019a \u2019aihu\u2019ar\u0101\u2019auhia, taua\u2019ihia i teie nei \u0101 mau fifi vi\u2019ivi\u2019i \u2019\u0101t\u014dm\u012b, o tei ha\u2019af\u0101nau mai na i te mau fa\u2019anahora\u2019a p\u016bea ta\u2019a\u2019\u0113 i rotop\u016b i te mau pir\u016b far\u0101ni i Gabon e i t\u014d Madagascar. Mai te peu \u0113 i roto i te hi\u2019ora\u2019a matamua [Gabon], i \u2019itehia na te \u2019ohipa a te fei\u0101 heru \u2019ei <em>\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em>, m\u0101 t\u0113 h\u014dro\u2019a i te mau tauiha\u2019a e te fa\u2019anahora\u2019a p\u0101ruru i mua i te mau hihi, [\u2019\u0101re\u2019a] i Madagascar, \u2019aita \u00efa te herura\u2019a \u2019urani\u016bmu i fa\u2019ariro-ta\u2019a\u2019\u0113-hia i t\u014d te tahi atu m\u0101teria. \u2019Aita maori te ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b e te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b e t\u016b\u2019ati\u2019ati ra. Te matameha\u2019i [ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b], e tupura\u2019a m\u0101teria n\u014d te tuat\u0101ta\u2019u i te oha o te tahi mau hu\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b maumau-\u2019ore n\u014d t\u0113 riro t\u0101\u2019ue mai \u2019ei fa\u2019atupu i te tahi atu mau \u2019\u0101t\u014dm\u0113 m\u0101 t\u0113 ha\u2019ap\u016broro i te mau hihi. Te piti [\u2019ihi\u0101t\u014dm\u012b], e tupura\u2019a t\u014dtiare \u00efa, noa\u2019a-\u2019ore ia f\u0101ito e \u2019ia tai\u2019o. \u2019Inaha, e ti\u2019a roa i te ho\u2019\u0113 m\u0101t\u0113ria ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ore ia riro mai \u2019ei [m\u0101t\u0113ria] \u2019\u0101t\u014dm\u012b. O te parau \u00efa o te mau \u2019iri\u2019iri n\u014d Hao i ho\u2019ohia atu i t\u014d Rikitea. Noa atu \u0101 \u0113 \u2019aore e ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b h\u0101manihia, ua hi\u2019o te mau fa\u2019e-p\u0101to\u2019i i te mau m\u0101teria nei \u2019ei \u2019\u0101t\u014dm\u012b, p\u016bharahia mai te reira. Ua fa\u2019ataupup\u016b teie f\u0101itora\u2019a ia fa\u2019a\u2019ohipahia teie mau \u2019iri\u2019iri, e \u2019inaha, i te hope\u2019ara\u2019a, \u2019aita te reira i ravehia e te fa\u2019atera\u2019a-\u2019oire.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u2019Ei hi\u2019o-\u2019\u0101papara\u2019a, e ti\u2019a ia v\u0101hi i te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ei 2 vae-tuha\u2019a\u00a0: te \u2019<em>ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em><em> p\u016b-fa\u2019atere<\/em> e te \u2019<em>ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u014dtiare<\/em>. T\u0113 fa\u2019atoro ra te matameha\u2019i [\u2019<em>ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b p\u016b-fa\u2019atere<\/em>] i te raup\u0113a p\u016b-fa\u2019atere e te mana o te huru \u2019\u0101t\u014dm\u012b o te ho\u2019\u0113 v\u0101hi, rohira\u2019a, e \u2019aore \u00efa, m\u0101teria, n\u0101 roto i te ho\u2019\u0113 ti\u2019a-mana o tei fa\u2019a\u2019ohipa ia na m\u0101 te ho\u2019\u0113 ti\u2019ara\u2019a-mana ta\u2019a-maita\u2019i, e tei ha\u2019apa\u2019o i te fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a. Te piti [\u2019<em>ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u014dtiare<\/em>], n\u014d te tahi \u00efa fa\u2019arirora\u2019a ta\u2019a\u2019\u0113 i te ho\u2019\u0113 v\u0101hi, rohira\u2019a, e \u2019aore r\u0101, m\u0101teria, n\u0101 roto i te mau ti\u2019a, o tei natirave ta\u2019a\u2019\u0113 atu e \u2019ona ia au i t\u014d r\u0101tou huru \u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019itehia. N\u014d reira, e f\u0101 mai iho\u0101 te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b m\u0101 te mau fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a. E riro mai te ho\u2019\u0113 \u0101 (chose) \u2019ei \u2019\u0101t\u014dm\u012b n\u014d te mea t\u0113 \u2019itehia ra \u2019ona e t\u0113 ravehia ra \u2019ona mai te reira, m\u0101 t\u0113 p\u0101piti. I te hope\u2019ara\u2019a, \u2019e\u2019ita e ti\u2019a i te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b ia hi\u2019ohia mai te ho\u2019\u0113 f\u0101ito ti\u2019arua (binaire), mai te ho\u2019\u0113 r\u0101 marara\u2019a. E iti a\u2019e mau ho\u2019i te <em>\u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u014dtiare<\/em> o Hao i t\u014d Morurua.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, e arata\u2019ira\u2019a \u2019\u014dpuahia o tei f\u0101 mai n\u0101 te \u2019ume\u2019umera\u2019a i rotop\u016b i te mau ti\u2019a<\/strong><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>N\u0101 te papa o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, t\u0113 vai ra tei ta\u2019ohia e Gabrielle Hecht \u0113 te <em>maotira\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em>. Mai te peu \u0113 e t\u012btauhia te mau \u0101 \u2019\u0101t\u014dm\u012b ia rave fa\u2019ata\u2019a\u2019\u0113hia, n\u014d t\u014d r\u0101tou atu \u00efa riro v\u0113tahi-\u2019\u0113-ra\u2019a e \u00ab\u00a0niura\u2019a ta\u2019a\u2019\u0113 i t\u014d te rahu auta\u2019ata t\u0101ato\u2019a \u2019\u0113 atu\u00a0\u00bb. Ua papa-mau-hia teie hi\u2019ora\u2019a i ni\u2019a i te mau hiro\u2019atupu (r\u00e9alit\u00e9) m\u0101t\u0113ria. N\u0101 mua roa, te ito i m\u0101hiti atu n\u0101 roto i te fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a fa\u2019ehau e \u2019aore r\u0101 t\u012bvira o te ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b, \u2019aore \u00efa e fa\u2019aaura\u2019a e t\u014d tei ha\u2019avatahia e te mau \u2019ihiha\u2019a o tei n\u0101mua atu na. I muri a\u2019e, mai tei fa\u2019a\u2019ihimana\u2019ohia e Michel Serre, ua riro te \u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ei \u00ab\u00a0tao\u2019a-ao\u00a0\u00bb fa\u2019ahiahia, m\u0101 t\u0113 t\u016b\u0113\u0101 te mau f\u0101ito tau e aeha\u2019i (spatiale) i t\u014d te paraneta. \u2019Inaha, te purutoni\u016bmu 239 e vai ra i roto i te mau aveave fa\u2019atupuhia e te mau t\u0101matamatara\u2019a, e, herepatahia n\u0101 te papa raro hohonu o Moruroa, e \u2019\u0101fa-ora t\u014dna (te tau t\u012btahuhia ia \u2019ore\u2019ore n\u0101tura atu te \u2019\u0101fa o te mau hu\u2019a purutoni\u016bmu) n\u014d te roara\u2019a 24000 matahiti. Teie nei r\u0101, te <em>maotira\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b,<\/em> ho\u2019\u0113\u0101 nei \u0101 fa\u2019anahora\u2019a t\u014dtiare. E \u2019amu \u2019ona i te ha\u2019apahi (f\u00e9tichisation) i te mauha\u2019a tama\u2019i \u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ei \u2019ohipa t\u0101tahi i rotop\u016b i te mau hau. E fa\u2019atupuhia \u2019ona e te mau pupu fa\u2019ep\u0101to\u2019i o tei hi\u2019o \u2019ihiparau i te \u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ei \u2019avau tumu e fa\u2019ateiaha i te ta\u2019atara\u2019a. E \u2019\u0101ere \u2019ona i te f\u0101ito-rahi (volume) o te \u2019aufaura\u2019a moni rahi roa atu i te faufa\u2019a m\u0101 t\u0113 f\u0101na\u2019o te mau rohituat\u0101papa e te mau \u2019ihip\u0101ito e \u2019ohipa ra i ni\u2019a i te \u2019\u0101t\u014dm\u012b e \u2019aore ho\u2019i i t\u014d tei fa\u2019aauhia. I te hope\u2019a, e fa\u2019atinahia \u2019ona, n\u014d t\u0101tou, i te mahana t\u0101ta\u2019itahi, n\u0101 roto i te hiro\u2019a manahune, hoho\u2019a-p\u016b\u2019oi, hoho\u2019a-t\u0101viri, h\u0101\u2019uti v\u012bt\u0113\u014d, hoho\u2019a-nana\u2019ohia, o tei riro n\u014d te rahira\u2019a o<\/p>    <\/div>\n<\/div>\n<!-- \/module text -->        <\/div>\n                    <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_column tb-column col4-2 tb_8fq6658 last\">\n                    <!-- module plain text -->\n<div  class=\"module module-plain-text tb_7u8u658 \" data-lazy=\"1\">\n        <div class=\"tb_text_wrap\">\n        <\/div>\n<\/div>\n<!-- \/module plain text -->        <\/div>\n                        <\/div>\n        <\/div>\n                        <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_row themify_builder_row tb_bj1d837 tf_w\">\n                        <div class=\"row_inner col_align_top tb_col_count_2 tf_box tf_rel\">\n                        <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_column tb-column col4-2 tb_412i837 first\">\n                    <!-- module text -->\n<div  class=\"module module-text tb_mr2a837   \" data-lazy=\"1\">\n        <div  class=\"tb_text_wrap\">\n        <h2 class='separator-section-3'>Page 3<\/h2>\n<p>t\u0101tou \u2019ei tau\u2019ati \u2019\u014dtahi e te ao \u2019\u0101t\u014dm\u012b , \u2019ei reira te \u2019\u0101t\u014dm\u0113 e vai noa ai \u2019ei fa\u2019ati\u2019aparau tumu e te fa\u2019ahiahia.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, \u2019ei f\u0101ito, \u2019e\u2019ita \u2019ona e mau-p\u0101p\u016b n\u0101 te tau e te vauvau. Ho\u2019\u0113 \u0101 (chose) fa\u2019arirohia \u2019ei \u0101t\u014dm\u012b n\u0101 te ho\u2019\u0113 v\u0101hi e i te ho\u2019\u0113 taime, m\u0101 te mana, e \u2019aore \u00efa, m\u0101 te t\u014dtiare, \u2019e\u2019ita \u2019ona e vai mau atu [mai teie] n\u0101 te tahi \u2019\u0113 atu [v\u0101hi e taime]. E tauturu teie vaitahe ia feruri i te mau t\u012btaura\u2019a a te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, \u2019inaha mauhia \u2019eiaha \u2019ei huru papa, \u2019ei arata\u2019ira\u2019a mau-p\u0101p\u016b-\u2019ore r\u0101. E f\u0113to\u2019ito\u2019i \u2019ona ia au i te mau tupura\u2019a tua\u2019\u0101\u2019ai e \u2019ihifenua. E 4 parau e f\u0101 faufa\u2019a mai i roto i te fa\u2019atupura\u2019a i te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>A tahi, e aut\u016b\u2019ati (relationel) noa \u0101 te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b. N\u0101 te mau tapiparau, te mau \u2019ume\u2019umera\u2019a, i rotop\u016b i te mau ti\u2019a m\u0101 t\u0113 \u2019imi i t\u0113 fa\u2019a\u2019\u0101t\u014dm\u012b (nucl\u00e9ariser) e \u2019aore r\u0101 \u2019aita, te tahi \u0101 e fa\u2019atupu ia na. Te mau arata\u2019ira\u2019a o te au\u2019\u0101t\u014dm\u012bra\u2019a (nucl\u00e9arisation), e ti\u2019araro \u00efa i te mau hina\u2019aro e te mau t\u0101rena puahema a te mau ti\u2019a, e \u2019oia ato\u2019a i te mau t\u016b\u2019atira\u2019a fifi i rotop\u016b ia ratou. N\u014d t\u0113 ha\u2019a ia vai mai te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, t\u012btauhia i te mau fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a, e \u2019aore \u00efa, te mau \u2019orerora\u2019a ia ha\u2019am\u0101m\u016b e ia fa\u2019at\u012bt\u012b i te mau fa\u2019ati\u2019aparau p\u0101to\u2019i. M\u0101 te ho\u2019\u0113 \u0101 taime, t\u0113 ha\u2019amaura\u2019a i te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b o te ho\u2019\u0113 \u0101, e ani te reira ia fatu i te mau \u2019orerora\u2019a, m\u0101 te hi\u2019ohipa, o tei fa\u2019atupu i te mau \u0101 \u00ab\u00a0fa\u2019aauhia\u00a0\u00bb, e \u2019ore te ho\u2019\u0113 e vai m\u0101 te \u2019ore te tahi. E t\u016bru\u2019i teie mau fa\u2019ati\u2019aparau i ni\u2019a i te ti\u2019a-\u0101raira\u2019a (m\u00e9diation) o te mau f\u0101ito arutaim\u0101reva o tei ha\u2019ap\u0101p\u016b e tei fa\u2019atina i te \u2019\u014dti\u2019a i rotop\u016b i n\u0101 ao e 2 n\u014d te fa\u2019atano i te fa\u2019ata\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>A piti, e auarata\u2019i (processuel) te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b. E fa\u2019a\u2019itehia \u2019ona i roto ana\u2019e i te mau terera\u2019a t\u0101mahana o tei fa\u2019atina ia na e tei p\u0101piti ia na e tae roa atu i te ha\u2019amaura\u2019a. \u2019Inaha, te mau p\u0101to\u2019ira\u2019a i t\u0113 ho\u2019ora\u2019a mai te mau \u2019iri\u2019iri n\u014d Hao ia Rikitea, e fa\u2019aho\u2019i te reira i te motu i t\u014dna \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b. E te mau tuap\u0101pa\u2019i a te ve\u2019a o tei fa\u2019ariro ia r\u0101tou \u2019ei fa\u2019at\u0101vevo, t\u0113 fa\u2019a\u2019\u0113f\u0113 ra \u00efa, e t\u0113 ha\u2019aparare ra i teie hoho\u2019a.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>A toru, e aunahora\u2019a-rau (multidimensionnel) te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b. E ti\u2019araro t\u014dna mau aveave i te mau ti\u2019a o tei fa\u2019atupu i roto i te mau parau aeha\u2019i e tau ta\u2019a\u2019\u0113. I te hope\u2019ara\u2019a, t\u0113 ferurira\u2019a i te arata\u2019ira\u2019a o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, e fa\u2019ahepo te reira ia uiui i te vai ineine o te mau ti\u2019a fenua, \u2019oia ho\u2019i t\u014d r\u0101tou ihoti\u2019a (capacit\u00e9) n\u014d t\u0113 tauto\u2019o m\u0101 t\u0113 t\u0101u\u2019a-\u2019ore i te mana fa\u2019ataupup\u016b. \u2019Oia mau, ua fa\u2019at\u016b\u2019ati te mau m\u0101\u2019imira\u2019a o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b e t\u014d tei h\u0101\u2019ati i te \u2019aihu\u2019ar\u0101\u2019aura\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b o tei fa\u2019ariro i te mau arata\u2019ira\u2019a au\u2019\u0101t\u014dm\u012bra\u2019a mai te tahi f\u0101ito i ravehia e te mau ti\u2019a fa\u2019at\u012bt\u012b n\u014d t\u0113 fa\u2019aherehere i t\u014d r\u0101tou ti\u2019a-mana-ra\u2019a. Teie nei r\u0101, e \u2019ore roa te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b e ti\u2019a \u2019ia m\u0101ramarama-noa-hia mai te tahi arata\u2019ira\u2019a fa\u2019ahepohia n\u0101 t\u014d ni\u2019a atu. E mea fa\u2019atupu-<u>\u2019\u0101mui-<\/u>ato\u2019a-hia \u2019ona e te naho\u2019a ti\u2019a fenua fa\u2019a\u2019ana\u2019anataehia e t\u0101 r\u0101tou iho t\u0101rena puahema.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Te fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a i te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b n\u014d te tuat\u0101papa i te mau vaira\u2019a [o tei orahia], e t\u012btau ia \u2019ite i te ta\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a i rotop\u016b i te hiro\u2019avai m\u0101teria o te mau \u0101 e te huru o t\u014d r\u0101tou mau-t\u014dtiare-ra\u2019ahia e te fa\u2019atupu-fa\u2019ahou-ra\u2019ahia. Te au\u2019\u0101t\u014dm\u012bra\u2019a o te ho\u2019\u0113 v\u0101hi, rohira\u2019a, tao\u2019a, e\u2019ere \u2019ona i te mea \u2019ohie i te fa\u2019atau\u2019ati m\u0101 t\u014dna huru m\u0101teria ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b. E fa\u2019atupu teie fa\u2019ata\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a i te uira\u2019a tumu o te <em>\u2019aina-<\/em><em>\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em><em>&#8211;<\/em><em>ra\u2019a<\/em>. Mai te peu \u0113 e t\u0113 \u2019ite ra i te tu\u2019ura\u2019a, i te ho\u2019\u0113 p\u016b \u2019\u0101t\u014dm\u012b, i raro, mai te peu \u0113 e t\u0113 tuap\u0101p\u016b (ma\u00eetriser) ra i te mau mauha\u2019a \u2019iteha\u2019a n\u014d te ha\u2019amaita\u2019i fa\u2019ahou i te arutaim\u0101reva o tei tauturu ia \u2019aina-vi\u2019ivi\u2019i ia na, e mai te peu \u0113 e t\u0113\u00a0vai ra te arata\u2019ira\u2019a ture n\u014d t\u0113 heheu i te ho\u2019\u0113 \u0101 (chose) \u2019\u0101t\u014dm\u012b e t\u0113 huri ia na i roto i te ti\u2019ara\u2019a-mana fa\u2019aau, [\u2019\u0101re\u2019a i] te ha\u2019apaera\u2019a ia na i t\u014dna <em>\u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u014dtiare<\/em>, e huru fa\u2019aau \u2019at\u0101 te \u2019ohie.<\/p>    <\/div>\n<\/div>\n<!-- \/module text -->        <\/div>\n                    <div  data-lazy=\"1\" class=\"module_column tb-column col4-2 tb_0t9f837 last\">\n                    <!-- module plain text -->\n<div  class=\"module module-plain-text tb_olmc837 \" data-lazy=\"1\">\n        <div class=\"tb_text_wrap\">\n        <\/div>\n<\/div>\n<!-- \/module plain text -->        <\/div>\n                        <\/div>\n        <\/div>\n        <\/div>\n<!--\/themify_builder_content-->","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><h2 class='separator-section-4'>Page 1<\/h2> I te 28 n\u014d \u2019atopa matahiti 2016 ra, ua t\u0101pae o Nukuhau, pah\u012b-uta-tauha\u2019a, 30 m\u0113tera i te roa, i te u\u0101hu n\u014d Rikitea, i muri a\u2019e i te ho\u2019\u0113 hepetoma fanora\u2019a n\u0101 Hao mai. 118 m\u0113tera \u2019\u0101fata \u2019iri\u2019iri ho\u2019ohia mai e te fa\u2019aterera\u2019a-\u2019oire n\u014d t\u0113 ha\u2019amaita\u2019i i te pur\u016bmu h\u0101\u2019ati o te [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":1598,"menu_order":0,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[103,244],"tags":[],"autrice--auteur":[89],"chronologie":[104],"institution":[],"nom-commun":[539,91,90],"nom-propre":[92],"class_list":["post-1184","notice-cep","type-notice-cep","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notions-concepts-tah","category-a-la-une-page-daccueil-tah","autrice--auteur-teva-meyer-tah","chronologie-apres-1996-tah","nom-commun-ihiferuri","nom-commun-concept-tah","nom-commun-science-and-technology-studies-tah","nom-propre-gabrielle-hecht-tah","has-post-title","has-post-date","has-post-category","has-post-tag","has-post-comment","has-post-author",""],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v24.4 (Yoast SEO v27.5) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b - Dictionnaire historique du CEP<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"I te 28 n\u014d \u2019atopa matahiti 2016 ra, ua t\u0101pae o Nukuhau, pah\u012b-uta-tauha\u2019a, 30 m\u0113tera i te roa, i te u\u0101hu n\u014d Rikitea, i muri a\u2019e i te ho\u2019\u0113 hepetoma fanora\u2019a n\u0101 Hao mai. 118 m\u0113tera \u2019\u0101fata \u2019iri\u2019iri ho\u2019ohia mai e te fa\u2019aterera\u2019a-\u2019oire n\u014d t\u0113 ha\u2019amaita\u2019i i te pur\u016bmu h\u0101\u2019ati o te [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dictionnaire historique du CEP\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-15T14:28:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Le-concept-de-nuclearite.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2184\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"440\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"26 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/tah\\\/notice-cep\\\/te-atamanava-o-te-atomiraa\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/tah\\\/notice-cep\\\/te-atamanava-o-te-atomiraa\\\/\",\"name\":\"Te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b - Dictionnaire historique du CEP\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/tah\\\/notice-cep\\\/te-atamanava-o-te-atomiraa\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/tah\\\/notice-cep\\\/te-atamanava-o-te-atomiraa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/12\\\/Le-concept-de-nuclearite.jpg\",\"datePublished\":\"2024-12-10T17:37:07+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-15T14:28:21+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/tah\\\/notice-cep\\\/te-atamanava-o-te-atomiraa\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"ty-reo\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/tah\\\/notice-cep\\\/te-atamanava-o-te-atomiraa\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ty-reo\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/tah\\\/notice-cep\\\/te-atamanava-o-te-atomiraa\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/12\\\/Le-concept-de-nuclearite.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/12\\\/Le-concept-de-nuclearite.jpg\",\"width\":2184,\"height\":440},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/tah\\\/notice-cep\\\/te-atamanava-o-te-atomiraa\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Accueil\",\"item\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/tah\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Notices-CEP\",\"item\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/notice-archive\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/\",\"name\":\"Dictionnaire historique du CEP\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"ty-reo\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/#organization\",\"name\":\"Dictionnaire historique du CEP\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ty-reo\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/02\\\/logo-dictionnaire-du-cep-bg-dark.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/02\\\/logo-dictionnaire-du-cep-bg-dark.png\",\"width\":790,\"height\":782,\"caption\":\"Dictionnaire historique du CEP\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"publishingPrinciples\":\"https:\\\/\\\/dictionnaire-cep.upf.pf\\\/notices\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b - Dictionnaire historique du CEP","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b","og_description":"I te 28 n\u014d \u2019atopa matahiti 2016 ra, ua t\u0101pae o Nukuhau, pah\u012b-uta-tauha\u2019a, 30 m\u0113tera i te roa, i te u\u0101hu n\u014d Rikitea, i muri a\u2019e i te ho\u2019\u0113 hepetoma fanora\u2019a n\u0101 Hao mai. 118 m\u0113tera \u2019\u0101fata \u2019iri\u2019iri ho\u2019ohia mai e te fa\u2019aterera\u2019a-\u2019oire n\u014d t\u0113 ha\u2019amaita\u2019i i te pur\u016bmu h\u0101\u2019ati o te [&hellip;]","og_url":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/","og_site_name":"Dictionnaire historique du CEP","article_modified_time":"2026-01-15T14:28:21+00:00","og_image":[{"width":2184,"height":440,"url":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Le-concept-de-nuclearite.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"26 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/","url":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/","name":"Te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b - Dictionnaire historique du CEP","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Le-concept-de-nuclearite.jpg","datePublished":"2024-12-10T17:37:07+00:00","dateModified":"2026-01-15T14:28:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/#breadcrumb"},"inLanguage":"ty-reo","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ty-reo","@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/#primaryimage","url":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Le-concept-de-nuclearite.jpg","contentUrl":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Le-concept-de-nuclearite.jpg","width":2184,"height":440},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/notice-cep\/te-atamanava-o-te-atomiraa\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Accueil","item":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Notices-CEP","item":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/notice-archive\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/#website","url":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/","name":"Dictionnaire historique du CEP","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"ty-reo"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/#organization","name":"Dictionnaire historique du CEP","url":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ty-reo","@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/logo-dictionnaire-du-cep-bg-dark.png","contentUrl":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/logo-dictionnaire-du-cep-bg-dark.png","width":790,"height":782,"caption":"Dictionnaire historique du CEP"},"image":{"@id":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/#\/schema\/logo\/image\/"},"publishingPrinciples":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/notices\/"}]}},"builder_content":"<p>[section_separator title=\"Page 1\"]<\/p> <p>I te 28 n\u014d \u2019atopa matahiti 2016 ra, ua t\u0101pae o Nukuhau, pah\u012b-uta-tauha\u2019a, 30 m\u0113tera i te roa, i te u\u0101hu n\u014d Rikitea, i muri a\u2019e i te ho\u2019\u0113 hepetoma fanora\u2019a n\u0101 Hao mai. 118 m\u0113tera \u2019\u0101fata \u2019iri\u2019iri ho\u2019ohia mai e te fa\u2019aterera\u2019a-\u2019oire n\u014d t\u0113 ha\u2019amaita\u2019i i te pur\u016bmu h\u0101\u2019ati o te fenua, ineine n\u014d t\u0113 huri. N\u014d t\u014d Rikitea, e p\u0113a faufa\u2019a moni teie. \u2019Aita ho\u2019i t\u0101 te \u2019oire e m\u0101tini fa\u2019ahu\u2019ahu\u2019a \u2019ofa\u2019i, n\u0101 te reira i fa\u2019ahepo ia poro\u2019i i te mau tauiha\u2019a patura\u2019a i Tahiti. I ni\u2019a r\u0101 i te u\u0101hu, ua t\u0101ho\u2019\u0113 te mau fa\u2019ep\u0101to\u2019i n\u014d t\u0113 t\u0101pe\u2019a i te tapiho\u2019ora\u2019a. N\u014d te mea, ua pinehia te parau o Hao i ni\u2019a i teie mau m\u0101teria. Noa atu \u0113 \u2019aita ho\u2019\u0113 iti noa a\u2019e t\u0101pa\u2019o ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b h\u0101manihia t\u014d te reira, ua p\u0101to\u2019ihia te mau \u2019iri\u2019iri n\u014d te ti\u2019ara\u2019a tahito \u00efa o te motu i roto i te fa\u2019anahora\u2019a fa\u2019ehau e p\u016b-h\u0101mani, p\u016b tia\u2019i o te mau t\u0101matamatara\u2019a. \u2019Aita e \u00ab\u00a0ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u014d teie mau m\u0101teria, teie nei r\u0101, ua vai maita\u2019i mai r\u0101tou \u2019ei \u00ab\u00a0\u2019\u0101t\u014dm\u012b\u00a0\u00bb.<\/p> <p>\u00a0<\/p> <p><strong>Te t\u012bpu\u2019ura\u2019a t\u0101u\u2019apapa o te mau ta\u2019atara\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/strong><\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>Te m\u0101\u2019imira\u2019a \u2019ihiv\u0101na\u2019a auta\u2019ata e t\u014dtiare, ua t\u0101pe\u2019a-roto-hia te reira e te mau ti\u2019a unuma \u2019ei huira\u2019atira n\u014d te p\u016b-h\u0101mani i te \u2019\u014dmuara\u2019a ra\u2019a ra o te mau matahiti 1970 ra, i Far\u0101ni mai tei Marite \u2019Apato\u2019erau. E r\u0113ni-papa ho\u2019i te f\u0101 matamua roa, e o tei r\u0113ni ia m\u0101ramaramahia te mahutara\u2019a o te \u2019ohipa p\u0101to\u2019i-\u2019\u0101t\u014dm\u012b. Ua fa\u2019atupu \u2019oi\u2019oi teie firi i te mau uiuira\u2019a n\u014d te piri-pae-\u2019ore, e tae noa atu i t\u0113 arat\u014dra\u2019a, i te m\u0101\u2019imira\u2019a, m\u0101 t\u0113 arata\u2019i n\u0101 te mau tuat\u0101papara\u2019a fa\u2019atupu rahi a\u2019e i te mau \u2019ihimana\u2019o (th\u00e9orie) t\u0101u\u2019apapa e hotu ra ho\u2019i i roto i te mau \u2019ihiv\u0101na\u2019a auta\u2019ata. I te pito o teie fa\u2019a\u2019\u0101p\u012bra\u2019a, \u2019oi\u2019oi roa te ho\u2019\u0113 rohituat\u0101papa \u2013 <em>Gabrielle Hecht<\/em> \u2013 e te ho\u2019\u0113 \u2019ihiferuri \u2013 te <em>\u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em> \u2013 i t\u0113 mau i te ti\u2019ara\u2019a faufa\u2019a m\u0101 t\u0113 riro \u2019ei mau tuha\u2019a mana-rua n\u014d te mau ta\u2019atara\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b.<\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>N\u014d roto mai o Gabrielle Hecht i teie hiro\u2019a rohituat\u0101papa m\u0101tauhia n\u0101 te mau Hau-\u2019\u0100mui [Marite], varavara roa r\u0101 n\u0101 \u2019Europa\u00a0: Ti\u2019a parau-t\u016b\u2019ite n\u014d te \u2019ihim\u0101teria i <em>Massachusetts Institute of Technology<\/em>, ua f\u0101riu \u2019oia n\u0101 te tua\u2019\u0101\u2019ai e te \u2019ihit\u014dtaiete, e ua p\u016bp\u016b i t\u0101na parau-p\u0101pa\u2019i taote, i te matahiti 1992 ra, n\u014d te mau fa\u2019anahora\u2019a poritita m\u0101\u2019itira\u2019a \u2019ihiha\u2019a i te taime a ha\u2019amatahia ai te t\u0101pura \u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u012bvira far\u0101ni. Ua huti o Gabrielle Hecht i te taura [heheu] mai tei orahia e Far\u0101ni e tae atu roa ai i \u2019\u0100firita e t\u0101na p\u016b-h\u0101mani \u2019urani\u016bmu, m\u0101 t\u0113 t\u016btonu i te tupu \u2019ihimana\u2019o o te mau tuat\u0101papara\u2019a \u2019aihu\u2019ar\u0101\u2019au-muri e auvahine. Ua fa\u2019atumu teie mau tuat\u0101papara\u2019a i ni\u2019a ia Gabon e ia Madagascar [M\u0101tet\u0101ta], o t\u0101na e fa\u2019aau i te tua\u2019\u0101\u2019ai herura\u2019a \u2019urani\u016bmu a Far\u0101ni. I muri a\u2019e i te tahi pu\u2019e rurura\u2019a i te mau fare ha\u2019api\u2019ira\u2019a tuatoru n\u014d Stanford, Michigan, Amsterdam e Qu\u00e9bec, ua fatu \u2019oia i te ho\u2019\u0113 tuap\u0101pa\u2019i (article), i te matahiti 2002 ra, \u00ab\u00a0<em>Rupture-talk in the Age: Conjugating Colonial Power in Africa<\/em>\u00a0\u00bb [\u2019Orero n\u014d te ta\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a i te Tau \u2019\u0100t\u014dm\u012b\u00a0: firira\u2019a i te mana \u2019aihu\u2019ar\u0101\u2019au i \u2019\u0100firita] piahia i roto i te ve\u2019a ra <em>Social Studies of Science<\/em>, \u2019ei reira \u2019oia i te fa\u2019ahiti-matamua-roa-ra\u2019a i te parau ra \u00ab\u00a0\u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b\u00a0\u00bb.<\/p> <p>\u00a0<\/p> <p><strong>Te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ei f\u0101ito tuat\u0101ta\u2019u i te ao<\/strong><\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>Te \u2019<em>ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em>, o te ho\u2019\u0113 \u00efa \u2019ihiferuri, \u2019oia ho\u2019i te ho\u2019\u0113 f\u0101ito p\u0101na\u2019o (abstrait) o tei tauturu i te mau rohituat\u0101papa ia \u2019\u0101papa, ia f\u0101ito, i te tupura\u2019a-\u2019ohipa n\u014d t\u0113 m\u0101ramarama i te mau ti\u2019apapa e h\u0101mani nei ia r\u0101tou. M\u0101 teie aura\u2019a ra, te <em>\u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em>, o te ho\u2019\u0113 \u00efa parau e r\u0113ni ra ia tuat\u0101ta\u2019u (d\u00e9crire) i<\/p> <p>\u00a0<\/p>\n[sidebar_references]\n<ul><li><h4>Figure 1<\/h4><img src=\"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite.jpg\" title=\"Iconographie_nucle\u0301arite\u0301\" alt=\"Iconographie nucl\u00e9arit\u00e9\" srcset=\"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite.jpg 854w, https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite-200x300.jpg 200w, https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite-683x1024.jpg 683w, https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite-768x1151.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 854px) 100vw, 854px\" \/> Iconographie nucl\u00e9arit\u00e9<\/li><\/ul>\n<img src=\"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite.jpg\" title=\"Iconographie_nucle\u0301arite\u0301\" alt=\"Iconographie nucl\u00e9arit\u00e9\" srcset=\"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite.jpg 854w, https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite-200x300.jpg 200w, https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite-683x1024.jpg 683w, https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Iconographie_nuclearite-768x1151.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 854px) 100vw, 854px\" \/> Iconographie nucl\u00e9arit\u00e9\n<p>[section_separator title=\"Page 2\"]<\/p> <p>te tumu n\u014d te ho\u2019\u0113 tao\u2019a, v\u0101hi, m\u0101teria e \u2019aore r\u0101 rohira\u2019a, e fa\u2019arirohia ai e v\u0113tahi mau ti\u2019a \u2019ei tuha\u2019a n\u014d te <em>ao \u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em>, e, n\u0101 te hi\u2019ohipa, \u2019e\u2019ere fa\u2019ahou atu ra i t\u0101 tei <em>fa\u2019aauhia<\/em>.\u00a0 M\u0101 t\u0113 p\u0101p\u016b,<em> vai \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, <\/em>o te \u2019itera\u2019a \u00efa ia na iho i te \u2019ohipara\u2019ahia e te ho\u2019\u0113 pu\u2019e r\u0113ni-papa t\u014dtiare \u0101nei e t\u0113 vaitahe, e \u2019aore \u00efa ture \u0101nei e t\u0113 fa\u2019ahepo, ta\u2019a-maita\u2019i, ta\u2019a\u2019\u0113 i t\u014d tei fa\u2019anahohia e te ao fa\u2019aauhia. Ua pa\u2019o-maori-hia te mau \u0101 (chose) \u2019\u0101t\u014dm\u012b i te t\u012btiro o te ta\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a, tei v\u0113tahi-\u2019\u0113-hia, e tei fa\u2019arirohia mai tei reira.<\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>Te p\u016bai o teie \u2019ihiferuri, o t\u0113 fa\u2019a\u014dra\u2019a \u00efa i te ho\u2019\u0113 ta\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a i rotop\u016b i te \u00ab\u00a0ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b\u00a0\u00bb e te \u00ab\u00a0\u2019\u0101t\u014dm\u012b\u00a0\u00bb. I roto i t\u0101na mau tuat\u0101papara\u2019a, t\u0113 fa\u2019a\u2019ite nei Gabrielle Hecht e 2 fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a auf\u0113ti\u2019i, te herura\u2019a \u2019urani\u016bmu a te mau nuna\u2019a \u2019aihu\u2019ar\u0101\u2019auhia, taua\u2019ihia i teie nei \u0101 mau fifi vi\u2019ivi\u2019i \u2019\u0101t\u014dm\u012b, o tei ha\u2019af\u0101nau mai na i te mau fa\u2019anahora\u2019a p\u016bea ta\u2019a\u2019\u0113 i rotop\u016b i te mau pir\u016b far\u0101ni i Gabon e i t\u014d Madagascar. Mai te peu \u0113 i roto i te hi\u2019ora\u2019a matamua [Gabon], i \u2019itehia na te \u2019ohipa a te fei\u0101 heru \u2019ei <em>\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em>, m\u0101 t\u0113 h\u014dro\u2019a i te mau tauiha\u2019a e te fa\u2019anahora\u2019a p\u0101ruru i mua i te mau hihi, [\u2019\u0101re\u2019a] i Madagascar, \u2019aita \u00efa te herura\u2019a \u2019urani\u016bmu i fa\u2019ariro-ta\u2019a\u2019\u0113-hia i t\u014d te tahi atu m\u0101teria. \u2019Aita maori te ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b e te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b e t\u016b\u2019ati\u2019ati ra. Te matameha\u2019i [ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b], e tupura\u2019a m\u0101teria n\u014d te tuat\u0101ta\u2019u i te oha o te tahi mau hu\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b maumau-\u2019ore n\u014d t\u0113 riro t\u0101\u2019ue mai \u2019ei fa\u2019atupu i te tahi atu mau \u2019\u0101t\u014dm\u0113 m\u0101 t\u0113 ha\u2019ap\u016broro i te mau hihi. Te piti [\u2019ihi\u0101t\u014dm\u012b], e tupura\u2019a t\u014dtiare \u00efa, noa\u2019a-\u2019ore ia f\u0101ito e \u2019ia tai\u2019o. \u2019Inaha, e ti\u2019a roa i te ho\u2019\u0113 m\u0101t\u0113ria ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ore ia riro mai \u2019ei [m\u0101t\u0113ria] \u2019\u0101t\u014dm\u012b. O te parau \u00efa o te mau \u2019iri\u2019iri n\u014d Hao i ho\u2019ohia atu i t\u014d Rikitea. Noa atu \u0101 \u0113 \u2019aore e ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b h\u0101manihia, ua hi\u2019o te mau fa\u2019e-p\u0101to\u2019i i te mau m\u0101teria nei \u2019ei \u2019\u0101t\u014dm\u012b, p\u016bharahia mai te reira. Ua fa\u2019ataupup\u016b teie f\u0101itora\u2019a ia fa\u2019a\u2019ohipahia teie mau \u2019iri\u2019iri, e \u2019inaha, i te hope\u2019ara\u2019a, \u2019aita te reira i ravehia e te fa\u2019atera\u2019a-\u2019oire.<\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>\u2019Ei hi\u2019o-\u2019\u0101papara\u2019a, e ti\u2019a ia v\u0101hi i te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ei 2 vae-tuha\u2019a\u00a0: te \u2019<em>ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em><em> p\u016b-fa\u2019atere<\/em> e te \u2019<em>ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u014dtiare<\/em>. T\u0113 fa\u2019atoro ra te matameha\u2019i [\u2019<em>ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b p\u016b-fa\u2019atere<\/em>] i te raup\u0113a p\u016b-fa\u2019atere e te mana o te huru \u2019\u0101t\u014dm\u012b o te ho\u2019\u0113 v\u0101hi, rohira\u2019a, e \u2019aore \u00efa, m\u0101teria, n\u0101 roto i te ho\u2019\u0113 ti\u2019a-mana o tei fa\u2019a\u2019ohipa ia na m\u0101 te ho\u2019\u0113 ti\u2019ara\u2019a-mana ta\u2019a-maita\u2019i, e tei ha\u2019apa\u2019o i te fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a. Te piti [\u2019<em>ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u014dtiare<\/em>], n\u014d te tahi \u00efa fa\u2019arirora\u2019a ta\u2019a\u2019\u0113 i te ho\u2019\u0113 v\u0101hi, rohira\u2019a, e \u2019aore r\u0101, m\u0101teria, n\u0101 roto i te mau ti\u2019a, o tei natirave ta\u2019a\u2019\u0113 atu e \u2019ona ia au i t\u014d r\u0101tou huru \u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019itehia. N\u014d reira, e f\u0101 mai iho\u0101 te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b m\u0101 te mau fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a. E riro mai te ho\u2019\u0113 \u0101 (chose) \u2019ei \u2019\u0101t\u014dm\u012b n\u014d te mea t\u0113 \u2019itehia ra \u2019ona e t\u0113 ravehia ra \u2019ona mai te reira, m\u0101 t\u0113 p\u0101piti. I te hope\u2019ara\u2019a, \u2019e\u2019ita e ti\u2019a i te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b ia hi\u2019ohia mai te ho\u2019\u0113 f\u0101ito ti\u2019arua (binaire), mai te ho\u2019\u0113 r\u0101 marara\u2019a. E iti a\u2019e mau ho\u2019i te <em>\u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u014dtiare<\/em> o Hao i t\u014d Morurua.<\/p> <p><strong>\u00a0<\/strong><\/p> <p><strong>Te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, e arata\u2019ira\u2019a \u2019\u014dpuahia o tei f\u0101 mai n\u0101 te \u2019ume\u2019umera\u2019a i rotop\u016b i te mau ti\u2019a<\/strong><\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>N\u0101 te papa o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, t\u0113 vai ra tei ta\u2019ohia e Gabrielle Hecht \u0113 te <em>maotira\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em>. Mai te peu \u0113 e t\u012btauhia te mau \u0101 \u2019\u0101t\u014dm\u012b ia rave fa\u2019ata\u2019a\u2019\u0113hia, n\u014d t\u014d r\u0101tou atu \u00efa riro v\u0113tahi-\u2019\u0113-ra\u2019a e \u00ab\u00a0niura\u2019a ta\u2019a\u2019\u0113 i t\u014d te rahu auta\u2019ata t\u0101ato\u2019a \u2019\u0113 atu\u00a0\u00bb. Ua papa-mau-hia teie hi\u2019ora\u2019a i ni\u2019a i te mau hiro\u2019atupu (r\u00e9alit\u00e9) m\u0101t\u0113ria. N\u0101 mua roa, te ito i m\u0101hiti atu n\u0101 roto i te fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a fa\u2019ehau e \u2019aore r\u0101 t\u012bvira o te ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b, \u2019aore \u00efa e fa\u2019aaura\u2019a e t\u014d tei ha\u2019avatahia e te mau \u2019ihiha\u2019a o tei n\u0101mua atu na. I muri a\u2019e, mai tei fa\u2019a\u2019ihimana\u2019ohia e Michel Serre, ua riro te \u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ei \u00ab\u00a0tao\u2019a-ao\u00a0\u00bb fa\u2019ahiahia, m\u0101 t\u0113 t\u016b\u0113\u0101 te mau f\u0101ito tau e aeha\u2019i (spatiale) i t\u014d te paraneta. \u2019Inaha, te purutoni\u016bmu 239 e vai ra i roto i te mau aveave fa\u2019atupuhia e te mau t\u0101matamatara\u2019a, e, herepatahia n\u0101 te papa raro hohonu o Moruroa, e \u2019\u0101fa-ora t\u014dna (te tau t\u012btahuhia ia \u2019ore\u2019ore n\u0101tura atu te \u2019\u0101fa o te mau hu\u2019a purutoni\u016bmu) n\u014d te roara\u2019a 24000 matahiti. Teie nei r\u0101, te <em>maotira\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b,<\/em> ho\u2019\u0113\u0101 nei \u0101 fa\u2019anahora\u2019a t\u014dtiare. E \u2019amu \u2019ona i te ha\u2019apahi (f\u00e9tichisation) i te mauha\u2019a tama\u2019i \u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ei \u2019ohipa t\u0101tahi i rotop\u016b i te mau hau. E fa\u2019atupuhia \u2019ona e te mau pupu fa\u2019ep\u0101to\u2019i o tei hi\u2019o \u2019ihiparau i te \u2019\u0101t\u014dm\u012b \u2019ei \u2019avau tumu e fa\u2019ateiaha i te ta\u2019atara\u2019a. E \u2019\u0101ere \u2019ona i te f\u0101ito-rahi (volume) o te \u2019aufaura\u2019a moni rahi roa atu i te faufa\u2019a m\u0101 t\u0113 f\u0101na\u2019o te mau rohituat\u0101papa e te mau \u2019ihip\u0101ito e \u2019ohipa ra i ni\u2019a i te \u2019\u0101t\u014dm\u012b e \u2019aore ho\u2019i i t\u014d tei fa\u2019aauhia. I te hope\u2019a, e fa\u2019atinahia \u2019ona, n\u014d t\u0101tou, i te mahana t\u0101ta\u2019itahi, n\u0101 roto i te hiro\u2019a manahune, hoho\u2019a-p\u016b\u2019oi, hoho\u2019a-t\u0101viri, h\u0101\u2019uti v\u012bt\u0113\u014d, hoho\u2019a-nana\u2019ohia, o tei riro n\u014d te rahira\u2019a o<\/p>\n[sidebar_references]\n<p>[section_separator title=\"Page 3\"]<\/p> <p>t\u0101tou \u2019ei tau\u2019ati \u2019\u014dtahi e te ao \u2019\u0101t\u014dm\u012b , \u2019ei reira te \u2019\u0101t\u014dm\u0113 e vai noa ai \u2019ei fa\u2019ati\u2019aparau tumu e te fa\u2019ahiahia.<\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>Te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, \u2019ei f\u0101ito, \u2019e\u2019ita \u2019ona e mau-p\u0101p\u016b n\u0101 te tau e te vauvau. Ho\u2019\u0113 \u0101 (chose) fa\u2019arirohia \u2019ei \u0101t\u014dm\u012b n\u0101 te ho\u2019\u0113 v\u0101hi e i te ho\u2019\u0113 taime, m\u0101 te mana, e \u2019aore \u00efa, m\u0101 te t\u014dtiare, \u2019e\u2019ita \u2019ona e vai mau atu [mai teie] n\u0101 te tahi \u2019\u0113 atu [v\u0101hi e taime]. E tauturu teie vaitahe ia feruri i te mau t\u012btaura\u2019a a te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, \u2019inaha mauhia \u2019eiaha \u2019ei huru papa, \u2019ei arata\u2019ira\u2019a mau-p\u0101p\u016b-\u2019ore r\u0101. E f\u0113to\u2019ito\u2019i \u2019ona ia au i te mau tupura\u2019a tua\u2019\u0101\u2019ai e \u2019ihifenua. E 4 parau e f\u0101 faufa\u2019a mai i roto i te fa\u2019atupura\u2019a i te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b.<\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>A tahi, e aut\u016b\u2019ati (relationel) noa \u0101 te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b. N\u0101 te mau tapiparau, te mau \u2019ume\u2019umera\u2019a, i rotop\u016b i te mau ti\u2019a m\u0101 t\u0113 \u2019imi i t\u0113 fa\u2019a\u2019\u0101t\u014dm\u012b (nucl\u00e9ariser) e \u2019aore r\u0101 \u2019aita, te tahi \u0101 e fa\u2019atupu ia na. Te mau arata\u2019ira\u2019a o te au\u2019\u0101t\u014dm\u012bra\u2019a (nucl\u00e9arisation), e ti\u2019araro \u00efa i te mau hina\u2019aro e te mau t\u0101rena puahema a te mau ti\u2019a, e \u2019oia ato\u2019a i te mau t\u016b\u2019atira\u2019a fifi i rotop\u016b ia ratou. N\u014d t\u0113 ha\u2019a ia vai mai te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, t\u012btauhia i te mau fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a, e \u2019aore \u00efa, te mau \u2019orerora\u2019a ia ha\u2019am\u0101m\u016b e ia fa\u2019at\u012bt\u012b i te mau fa\u2019ati\u2019aparau p\u0101to\u2019i. M\u0101 te ho\u2019\u0113 \u0101 taime, t\u0113 ha\u2019amaura\u2019a i te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b o te ho\u2019\u0113 \u0101, e ani te reira ia fatu i te mau \u2019orerora\u2019a, m\u0101 te hi\u2019ohipa, o tei fa\u2019atupu i te mau \u0101 \u00ab\u00a0fa\u2019aauhia\u00a0\u00bb, e \u2019ore te ho\u2019\u0113 e vai m\u0101 te \u2019ore te tahi. E t\u016bru\u2019i teie mau fa\u2019ati\u2019aparau i ni\u2019a i te ti\u2019a-\u0101raira\u2019a (m\u00e9diation) o te mau f\u0101ito arutaim\u0101reva o tei ha\u2019ap\u0101p\u016b e tei fa\u2019atina i te \u2019\u014dti\u2019a i rotop\u016b i n\u0101 ao e 2 n\u014d te fa\u2019atano i te fa\u2019ata\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a.<\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>A piti, e auarata\u2019i (processuel) te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b. E fa\u2019a\u2019itehia \u2019ona i roto ana\u2019e i te mau terera\u2019a t\u0101mahana o tei fa\u2019atina ia na e tei p\u0101piti ia na e tae roa atu i te ha\u2019amaura\u2019a. \u2019Inaha, te mau p\u0101to\u2019ira\u2019a i t\u0113 ho\u2019ora\u2019a mai te mau \u2019iri\u2019iri n\u014d Hao ia Rikitea, e fa\u2019aho\u2019i te reira i te motu i t\u014dna \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b. E te mau tuap\u0101pa\u2019i a te ve\u2019a o tei fa\u2019ariro ia r\u0101tou \u2019ei fa\u2019at\u0101vevo, t\u0113 fa\u2019a\u2019\u0113f\u0113 ra \u00efa, e t\u0113 ha\u2019aparare ra i teie hoho\u2019a.<\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>A toru, e aunahora\u2019a-rau (multidimensionnel) te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b. E ti\u2019araro t\u014dna mau aveave i te mau ti\u2019a o tei fa\u2019atupu i roto i te mau parau aeha\u2019i e tau ta\u2019a\u2019\u0113. I te hope\u2019ara\u2019a, t\u0113 ferurira\u2019a i te arata\u2019ira\u2019a o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b, e fa\u2019ahepo te reira ia uiui i te vai ineine o te mau ti\u2019a fenua, \u2019oia ho\u2019i t\u014d r\u0101tou ihoti\u2019a (capacit\u00e9) n\u014d t\u0113 tauto\u2019o m\u0101 t\u0113 t\u0101u\u2019a-\u2019ore i te mana fa\u2019ataupup\u016b. \u2019Oia mau, ua fa\u2019at\u016b\u2019ati te mau m\u0101\u2019imira\u2019a o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b e t\u014d tei h\u0101\u2019ati i te \u2019aihu\u2019ar\u0101\u2019aura\u2019a \u2019\u0101t\u014dm\u012b o tei fa\u2019ariro i te mau arata\u2019ira\u2019a au\u2019\u0101t\u014dm\u012bra\u2019a mai te tahi f\u0101ito i ravehia e te mau ti\u2019a fa\u2019at\u012bt\u012b n\u014d t\u0113 fa\u2019aherehere i t\u014d r\u0101tou ti\u2019a-mana-ra\u2019a. Teie nei r\u0101, e \u2019ore roa te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b e ti\u2019a \u2019ia m\u0101ramarama-noa-hia mai te tahi arata\u2019ira\u2019a fa\u2019ahepohia n\u0101 t\u014d ni\u2019a atu. E mea fa\u2019atupu-<u>\u2019\u0101mui-<\/u>ato\u2019a-hia \u2019ona e te naho\u2019a ti\u2019a fenua fa\u2019a\u2019ana\u2019anataehia e t\u0101 r\u0101tou iho t\u0101rena puahema.<\/p> <p>\u00a0<\/p> <p>Te fa\u2019a\u2019ohipara\u2019a i te \u2019ihiferuri o te \u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b n\u014d te tuat\u0101papa i te mau vaira\u2019a [o tei orahia], e t\u012btau ia \u2019ite i te ta\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a i rotop\u016b i te hiro\u2019avai m\u0101teria o te mau \u0101 e te huru o t\u014d r\u0101tou mau-t\u014dtiare-ra\u2019ahia e te fa\u2019atupu-fa\u2019ahou-ra\u2019ahia. Te au\u2019\u0101t\u014dm\u012bra\u2019a o te ho\u2019\u0113 v\u0101hi, rohira\u2019a, tao\u2019a, e\u2019ere \u2019ona i te mea \u2019ohie i te fa\u2019atau\u2019ati m\u0101 t\u014dna huru m\u0101teria ta\u2019ero-\u2019\u0101t\u014dm\u012b. E fa\u2019atupu teie fa\u2019ata\u2019a\u2019\u0113ra\u2019a i te uira\u2019a tumu o te <em>\u2019aina-<\/em><em>\u2019\u0101t\u014dm\u012b<\/em><em>-<\/em><em>ra\u2019a<\/em>. Mai te peu \u0113 e t\u0113 \u2019ite ra i te tu\u2019ura\u2019a, i te ho\u2019\u0113 p\u016b \u2019\u0101t\u014dm\u012b, i raro, mai te peu \u0113 e t\u0113 tuap\u0101p\u016b (ma\u00eetriser) ra i te mau mauha\u2019a \u2019iteha\u2019a n\u014d te ha\u2019amaita\u2019i fa\u2019ahou i te arutaim\u0101reva o tei tauturu ia \u2019aina-vi\u2019ivi\u2019i ia na, e mai te peu \u0113 e t\u0113\u00a0vai ra te arata\u2019ira\u2019a ture n\u014d t\u0113 heheu i te ho\u2019\u0113 \u0101 (chose) \u2019\u0101t\u014dm\u012b e t\u0113 huri ia na i roto i te ti\u2019ara\u2019a-mana fa\u2019aau, [\u2019\u0101re\u2019a i] te ha\u2019apaera\u2019a ia na i t\u014dna <em>\u2019ihi\u2019\u0101t\u014dm\u012b t\u014dtiare<\/em>, e huru fa\u2019aau \u2019at\u0101 te \u2019ohie.<\/p>\n[sidebar_references]","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/notice-cep\/1184","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/notice-cep"}],"about":[{"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/types\/notice-cep"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/notice-cep\/1184\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3899,"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/notice-cep\/1184\/revisions\/3899"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1598"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1184"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1184"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1184"},{"taxonomy":"autrice--auteur","embeddable":true,"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/autrice--auteur?post=1184"},{"taxonomy":"chronologie","embeddable":true,"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/chronologie?post=1184"},{"taxonomy":"institution","embeddable":true,"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/institution?post=1184"},{"taxonomy":"nom-commun","embeddable":true,"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/nom-commun?post=1184"},{"taxonomy":"nom-propre","embeddable":true,"href":"https:\/\/dictionnaire-cep.upf.pf\/tah\/wp-json\/wp\/v2\/nom-propre?post=1184"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}